Grzegorz Paweł z Brzezin
Znany także jako Gregorius Paulus Brzezinensis, ur. ok. 1525, zm. 1591. Pisarz i wybitny teolog ariański, jeden z głównych twórców i propagatorów radykalnego nurtu braci polskich; autor pierwszych w historii dzieł teologicznych w języku polskim, które przyczyniły się do rozwoju literackiej polszczyzny.
"Do tego chóru dołączyła wkrótce jeszcze jedna postać, gorliwy zwolennik Blandraty, nadto znacznie przewyższający go erudycją i odwagą osobistą - Grzegorz Paweł z Brzezin. Pojawił się człowiek będący sprężyną niemal wszystkich synodów i dysput, jakie odbyły się w latach 1561-1565. Chyba najlepiej scharakteryzował go Marek Wajsblum:
Świetny partyzant antytrynitaryzmu polskiego, rębacz sejmikowy z charakteru, z łaski urodzenia i wychowania polemista religijny, Mikołaj Rej teologii polskiej, ze zgrozą jeszcze w XVII wieku wspominany.
Ten absolwent Akademii Krakowskiej i uniwersytetu w Królewcu pod koniec lat 50. XVI wieku został pierwszym w Krakowie ministrem protestanckim obsługującym liczącą ponad tysiąc osób tamtejszą społeczność kalwińską. Wydana przez niego praca "Tabula contra Trinitatem" oraz słane do szwajcarskich teologów listy sprawiły, że posypały się na niego gromy." (źródło:Bracia Polscy, Zenon Gołaszewski, Duet, Toruń 2005).
Grzegorz Paweł, początkowo zwolennik trydeizmu (trójcę rozbijał na trzy odrębne osoby, monoteizm ratując wywyższeniem Ojca), już w 1566 roku zdecydowanie przechodzi na pozycje stricte unitarystyczne, twierdząc otwarcie, że chociażby na podstawie tekstu z "Księgi Powtórzonego Prawa": słuchaj Izraelu, Pan, Bóg nasz, Pan jeden jest, wynika, że wirzyć należy jedynie w Boga Ojca. Jezus zaś to doskonały człowiek, którego po śmierci i zmartwychwstaniu Bóg wywyższył, zaś Duch św. to moc Boga.
Grzegorz Paweł to znakomity polemista, erudyta i doskonały pisarz. Prowadził liczne dysputy z kalwinami. Głosił idee bliskie późniejszemu socjalizmowi utopijnemu, m.in. wspólnotę dóbr i obowiązek utrzymywania się tylko z własnej pracy. Twierdził, że prawdziwi chrześcijanie, czyli Bracia Polscy, nie potrzebują państwa, które stworzono tylko dla ludzi złych, żeby ich kontrolować i karać. Chociaż podkreślał konieczność podporządkowania się władzom świeckim, to uważał, że arianie nie powinni brać udziału w rządzeniu państwem ani rozstrzygać sporów przed sądami. Był bezwarunkowym pacyfistą.