Jerzy Blandrata (Giorgio Biandrata)
Urodzony w Saluzzo w Piemoncie (Włochy), w r. 1515, uzyskał w r. 1538 doktorat medycyny i filozofii na Uniwersytecie Bolońskim. Do Polski przybył na dwór Bony w charakterze lekarza, stąd przeniósł się do Siedmiogrodu na dwór Izabeli Jagielonki. Po jej wyjeździe do Polski Blandrata powrócił do Włoch i zamieszkał w Padwie. Obok działalności medycznej rozpoczął tu już w r. 1553 organizowanie włoskich gmin protestanckich.
Zagrożony aresztowaniem zbiegł w r. 1557 wraz z rodziną do Genewy, gdzie zostaje członkiem tamtejszej gminy protestanckiej. Skłonny do sceptycyzmu i krytycyzmu Blandrata schodzi z torów ortodoksji kalwińskiej na pozycje przychylne antytrynitaryzmowi. Pod wpływem pism Serveta podważa dogmat Trójcy. Mimo że czyni to ostrożnie, Kalwin rozszyfrowuje istotny sens jego wątpliwości i zmusza gminę włoską (a wraz z nią i Blandratę) do podpisania ortodoksyjnego wyznania wiary. Pomny na niedawną śmierć Serveta, Blandrata ucieka z Genewy i w poszukiwaniu trwałego azylu przybywa do na jesieni 1558 r. do Polski.
Doskonała dyplomacja i przebiegłość Blandraty pozwala mu pomimo ostrzegawczych listów Kalwina pozyskać sobie czołowych kierowników polskiego kościoła protestanckiego z Janem Łaskim na czele. Po śmierci Łaskiego Blandrata zostaje jedną z czołowych postaci polskiego kalwinizmu. Zjednał sobie również Mikołaja Radziwiłła, który bronił go przed atakami teologów szwajcarskich. Blandrata z czasem umacnia swoją pozycję, prowadzi konspiracyjną propagandę antytrynitarską w oparciu o zamieszkałych w Krakowie uchodźców z Włoch, zwolenników tego kierunku. Większość małopolskich zborów uznaje krytykę dogmatu trynitarnego. Działalność Blandraty, stopniowa i pośrednia, głównie przez Grzegorza Pawła, przyczynia się do rozłamu w polskim kalwnizmie i do powstania zboru mniejszego, czyli ruchu braci polskich.
W końcu 1562 r. Blandrata wyjechał do Siedmiogrodu. Tam uzyskawszy olbrzymi wpływ na księcia Jana Zygmunta korzystał z niego, aby podobnie jak i w Polsce, stojąc formalnie na płaszczyźnie ortodoksyjnego kalwinizmu, agitować na rzecz unitarianizmu. Dlatego na superintendenta kalwińskich zborów siedmiogrodzkich wysunął skłaniającego się ku antytrynitaryzmowi Franciszka Davidisa (Davida). Podziemna akcja Blandraty skończyła się powodzeniem, sejm w Torda daje równouprawnienie wyznaniu unitariańskiemu obok kalwinizmu, luteranizmu i katolicyzmu. Co ciekawe to właśnie w na Węgrzech i w Rumunii unitarianizm do tej pory pozostał jednym z największych wyznań.
Po śmierci Jana Zygmunta, ponownie wykorzystuje swoje zdolności dyplomatyczne i pozostaje doradcą politycznym jego następcy, Stefana Batorego i przyczynia się do obioru go na Króla Polski. Wpływy polityczne Blandraty upadają jednak po objęciu tronu siedmiogrodzkiego przez Krzysztofa Batorego.
Sprawa Franciszka Davidisa
W unitariańskich zborach siedmiogrodzkich Blandrata musiał stoczyć ciężki bój ze swoim protegowanym Franciszkiem Davidisem, który stanął na pozycji radykalnego unitarianizmu (nonadorantyzm, odrzucał jakąkolwiek cześć oddawaną Chrystusowi). Blandrata prosi Socyna o pomoc w przekonaniu Davidisa, żeby nie głosił publicznie nowinek teologicznych za które przewidywane były w Siedmiogrodzie surowe kary. Wysiłki Fausta Socyna nie przynoszą rezultatu. Franciszek Davidis w końcu zostaje skazany na karę więzienia, gdzie w krótkim czasie umiera. Analizując pisma Blandraty możemy stwierdzić, że nie był on wcale przeciwnikiem poglądów Davidisa, raczej chodziło mu o dobro ruchu unitariańskiego, który zewsząd narażony był na zniszczenie. Stanowisko Blandraty w tej sprawie poparły polskie zbory, zażenowany tą sytuacją był natomiast Szymon Budny.
Sprawa Davidisa to jedna z nielicznych plam historii polskiego antytrynitaryzmu, dlatego warto jej poświęcić chwilę. Sprawa nie jest bowiem taka prosta. Ze źródeł wiemy, że Faust Socyn przyjechał do Davidisa, przebywał u niego dłuższy czas i próbował przekonywać. Chociaż przystawał na wiele argumentów Franciszka Davida uważał, że można czcić Chrystusa. Spór zatem nie tyczył się kwesti powinności oddawania czci Jezusowi, lecz możności. David zatem stanął na zupełnie skrajnej, prawie, że judaistycznej stronie uważając za całkowicie niezgodne z Pismem oddawanie czci Jezusowi Chrystusowi. Napomnienia Socyna nie przyniosły skutku. David publicznie i ostentacyjnie głosi swoje poglądy tym samym narażając unitarianizm na wielkie zagrożenie i upadek. Biandrata w obawie przed zniszczeniem tego, co już zostało dokonane i co udało się osiągnąć przyczynia się do procesu Davida. Proces kończy się karą więzienia. Schorowany już wcześniej Franciszek wkrótce umiera.
Blandrata tracąc wpływy w Siedmiogrodzie powraca do Polski. Pomimo namów Socyna nie miesza się do spraw wyznaniowych i umiera około roku 1588 w tragicznych okolicznościach uduszony przez swojego spadkobiercę i bratanka.
DZIEŁA I INNE
Jerzy Blandrata - Przeciwstawienie fałszywego Chrystusa i owego prawdziwego, narodzonego z Marii
List Jana Kalwina (1561 r., Genewa) potępiający poglądy antytrynitarne Blandraty, wysłany do zboru kalwińskego w Wilnie